Zaburzenia adaptacyjne - jak radzić sobie ze zmianami w życiu?

Zmiany są nieodłącznym elementem życia — przeprowadzka, nowa praca, rozstanie, choroba bliskiej osoby.

Choć niektóre z nich są pozytywne, nawet one potrafią wywołać silne emocje i stres.

Gdy trudności z przystosowaniem się do nowych okoliczności trwają zbyt długo i zaczynają negatywnie wpływać na nasze codzienne funkcjonowanie, możemy mieć do czynienia z zaburzeniami adaptacyjnymi.

W tym artykule wyjaśniamy, czym dokładnie są te zaburzenia, jakie objawy powinny nas zaniepokoić i co można zrobić, by odzyskać równowagę.

Zaburzenia adaptacyjne - definicja

Co to są zaburzenia adaptacyjne? Zaburzenia adaptacyjne (znane jako F43 w klasyfikacji ICD-10) to nieprzystosowawcza reakcja emocjonalna i/lub behawioralna na pewien określony czynnik wywołujący silny stres, z którym trudno sobie poradzić. Jak można zauważyć, nie jest to niestety reakcja adaptacyjna. Wszystkie zaburzenia adaptacyjne wiążą się z doświadczaniem nieprzyjemnych skutków. Jako konsekwencje zaburzeń adaptacyjnych można zaliczyć, m.in. problemy zdrowotne oraz lęk adaptacyjny, który przykładowo może utrudniać nawiązywanie bliskich relacji. 
 

Zaburzenia adaptacyjne dotyczą tego, w jaki sposób dotkliwa reakcja na stres oddziałuje na życie człowieka (np. stres psychospołeczny w wyniku rozwodu rodziców). Ważnym aspektem jest to, że reakcja przejawiona przez osobę z ZA jest nieproporcjonalna do ciężkości lub intensywności stresora. Zaburzenia adaptacyjne powodują cierpienie oraz upośledzenie codziennego funkcjonowania, dlatego są zaliczane do zaburzeń psychicznych

 

Przyczyny zaburzeń adaptacyjnych  

Zaburzenia adaptacyjne (ZA) to reakcja emocjonalna na silny stres, jednak nie jest to zespół stresu pourazowego (PTSD). ZA występują w odpowiedzi na zdarzenia stresowe, jak i traumatyczne (takie jak narażenie na rzeczywistą lub grożącą śmierć – wtedy zaburzenia adaptacyjne mogą być wstępną diagnozą, a dopiero później diagnozowane jest PTSD). Warto zaznaczyć, że zaburzenia adaptacyjne nie są reakcją adaptacyjną, ponieważ powodują znaczące trudności psychosomatyczne. 

Czy zmiany życiowe mogą spowodować problemy adaptacyjne? Zmiany życiowe mogą wywołać zaburzenia adaptacyjne, gdy są związane ze sporą ilością stresu. W takim przypadku są one najczęstszą przyczyną pojawienia się tego rodzaju trudności psychicznych. Wśród doświadczeń, mogących prowadzić do rozwoju zaburzeń adaptacyjnych, można zaliczyć: rozwód, bezrobocie, problemy finansowe, przeprowadzkę, niepełnosprawność, chorobę własną lub bliskiej osoby, przejście na emeryturę. Innym czynnikiem powodującym ZA mogą być poważne konflikty interpersonalne. 

Objawy zaburzeń adaptacyjnych  

 

Czy objawy zaburzeń adaptacyjnych są charakterystyczne? Do dziś zaburzenia adaptacyjne wzbudzają wiele kontrowersji, ponieważ ich objawy są zróżnicowane i często mogą być przypisane do innych chorób psychicznych. Zamiast zaburzeń adaptacyjnych, można zdiagnozować między innymi takie trudności, jak:
 

• zaburzenia lękowe – lęk, napięcie i obawy związane z trudnościami w adaptacji mogą wskazywać na lęk uogólniony lub inne zaburzenia lękowe, jak np. fobie czy zespół lęku napadowego,
   
• depresja – objawy smutku, beznadziei, braku energii oraz trudności w radzeniu sobie z codziennymi wyzwaniami mogą być także wskazaniem do rozpoznania depresji, a nie tylko zaburzeń adaptacyjnych,
   
• zespół stresu pourazowego (PTSD) – jeśli osoba doświadcza silnego stresu po traumatycznym wydarzeniu, objawy mogą przypominać zaburzenia adaptacyjne, ale w rzeczywistości chodzi o reakcję na traumę.

Jakie można wyróżnić objawy zaburzeń adaptacyjnych? Symptomy zaburzenia pojawiają się w ciągu 1 miesiąca od wystąpienia stresora oraz powodują znaczne cierpienie jednostki poprzez zakłócenie różnych sfer życia. Jeżeli chodzi o najczęstsze objawy zaburzeń adaptacyjnych, to można wymienić:
 

• nadmierne zamartwianie się czynnikiem stresującym (takim jak, np. utrata pracy),
• pojawianie się nawracających, niepokojących myśli,
• ciągłe rozmyślanie o konsekwencjach wystąpienia czynnika stresującego, np. niemożność utrzymania rodziny,
• trudności adaptacyjne przejawiające się niską odpornością na stres i napięcie,
• objawy somatyczne, takie jak bóle głowy czy ból brzucha.
  
   

Skutki nieleczonych zaburzeń adaptacyjnych  

Czy konieczne jest zdiagnozowanie, a także wyleczenie trudności, jaką wg ICD-10 (stosowanej w Polsce klasyfikacji chorób) są f43.2 zaburzenia adaptacyjne? Nieleczone zaburzenia adaptacyjne mogą prowadzić do wielu negatywnych następstw. Trudności adaptacyjne mają znaczący wpływ na zdrowie psychiczne oraz ogólne samopoczucie.
 

Jakie mogą być konsekwencje zaburzeń adaptacyjnych, które nie zostały przepracowane? Nieleczone zaburzenia adaptacyjne mogą prowadzić do wystąpienia wymienionych następstw:
 

• przewlekły stres – może skutkować problemami ze zdrowiem fizycznym, takimi jak choroby serca czy odczuwaniem przewlekłego bólu,
• trudności w bliskich relacjach – nieleczone zaburzenie adaptacyjne może objawiać się drażliwością i wahaniami nastroju, co z kolei może prowadzić do konfliktów z innymi ludźmi,
• izolacja, wycofanie społeczne – izolować można się z powodu swoich objawów psychicznych i w konsekwencji można mieć poczucie braku wsparcia społecznego,
• zmniejszona produktywność – trudności ze snem oraz brak energii mogą przyczynić się do spadku efektywności w pracy, a także życiu codziennym.

Zaburzenia adaptacyjne a depresja – czy istnieje coś takiego, jak depresja adaptacyjna? W niektórych przypadkach nieleczone zaburzenia adaptacyjne mogą przekształcić się w depresję, która stanowi poważne schorzenie z zakresu zdrowia psychicznego. 

Jak radzić sobie z zaburzeniami adaptacyjnymi? 

Wszystkie zaburzenia adaptacyjne wiążą się ze znacznym cierpieniem psychicznym, które utrudnia codzienne funkcjonowanie. Osoby dotknięte tymi zaburzeniami mogą mieć trudności w radzeniu sobie z codziennymi obowiązkami, mogą doświadczać problemów w relacjach interpersonalnych, a ich wyniki w pracy lub nauce mogą ulec pogorszeniu. Przykre konsekwencje zaburzeń adaptacyjnych mogą stanowić powód do poszukiwania właściwej pomocy. 

Jakie mogą być czynniki ryzyka w rozwoju zaburzeń adaptacyjnych? Osoby, które wcześniej doświadczyły traumy, np. przemocy, zaniedbania lub innych negatywnych wydarzeń, mogą być bardziej podatne na zaburzenia adaptacyjne w odpowiedzi na nowe stresory. Co więcej, osoby, które nie mają odpowiedniego wsparcia ze strony rodziny, przyjaciół czy innych bliskich osób, mogą mieć większe trudności w radzeniu sobie ze zmianami i stresem. Takie czynniki osobowościowe, jak niska odporność na stres, obniżona samoocena czy neurotyzm, również mogą być powodem wystąpienia zaburzeń adaptacyjnych. 
 

Zaburzenia adaptacyjne – jak zapobiegać? Jak poradzić sobie z zaburzeniami adaptacyjnymi? Aby nie doprowadzić do rozwoju zaburzeń adaptacyjnych lub pogorszenia objawów, warto przestrzegać następujących wskazówek:
 

1. Dbaj o swoje zdrowie psychiczne – regularna relaksacja, medytacja czy techniki oddechowe, mogą pomóc w lepszym radzeniu sobie ze stresem i niepokojem.
    
2. Rozwijaj umiejętności radzenia sobie ze stresem – warto nauczyć się konstruktywnych sposobów radzenia sobie z trudnymi emocjami i sytuacjami, takich jak rozwiązywanie problemów, pozytywne myślenie czy angażowanie się w aktywności fizyczne.
    
3. Akceptuj przychodzące zmiany – otwartość na zmiany i elastyczność pozwalają na łatwiejsze adaptowanie się do nowych okoliczności, także tych trudniejszych.
    
4. Nie bój się prosić o pomoc bliskich – otaczanie się bliskimi osobami, które oferują emocjonalne wsparcie, może znacząco ułatwić przystosowanie się do trudnych sytuacji życiowych.
    

Uczęszczaj na spotkania do specjalisty zdrowia psychicznego – wsparcie psychologiczne oraz psychoterapia mogą pomóc w lepszym radzeniu sobie ze stresem, a także w leczeniu zaburzeń adaptacyjnych. 

Leczenie zaburzeń adaptacyjnych

Diagnostyka zaburzeń adaptacyjnych w Polsce opiera się głównie na Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób, jaką jest ICD-10. W klasyfikacji można znaleźć tą przypadłość opisaną jako “F43.2 Zaburzenia adaptacyjne”. Należy jednak wiedzieć, że leczenie zaburzeń adaptacyjnych opiera się nie tylko na diagnozie, ale także na pewnych interwencjach psychologicznych umożliwiających wyzdrowienie. 

Wspomniane interwencje mogą być realizowane zarówno w terapii indywidualnej, jak i grupowej. Co jednak ważne, terapie psychologiczne obejmują różnorodne podejścia, takie jak wsparcie emocjonalne, psychoedukacja, terapia poznawczo-behawioralna czy psychodynamiczna. Techniki wzmacniające odporność psychiczną, chociaż nie zostały jeszcze dokładnie zbadane w kontekście zaburzeń adaptacyjnych, mogą również mieć istotne znaczenie w leczeniu wspomnianych trudności.
 

ZAREZERWUJ WIZYTĘ

Bibliografia

Casey P. (2009). Adjustment disorder: epidemiology, diagnosis and treatment. CNS drugs, 23(11), 927–938.
COPE Psychological Center. Understanding Adjustment Disorder: The Hidden Long-Term Consequences on Mental Health. [26.03.2025]
Krawczyk, P., Święcicki, Ł. (2020). ICD-11 vs. ICD-10 – przegląd aktualizacji i nowości wprowadzonych w najnowszej wersji Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób WHO. Psychiatria Polska, 54(1), 7–20.
O'Donnell, M. L., Agathos, J. A., Metcalf, O., Gibson, K., Lau, W. (2019). Adjustment Disorder: Current Developments and Future Directions. International journal of environmental research and public health, 16(14), 2537.
The Recovery Village. (2021). Coping with Adjustment Disorders. [26.03.2025]
Zelviene, P., Kazlauskas, E. (2018). Adjustment disorder: current perspectives. Neuropsychiatric disease and treatment, 14, 375–381.