Kleptomania - czym jest i jak się objawia?

Kleptomania to zaburzenie kontroli impulsów, które sprawia, że osoba odczuwa silną, trudną do powstrzymania potrzebę kradzieży przedmiotów – często zupełnie niepotrzebnych i bez większej wartości.

Nie wynika z chęci zysku, ale z wewnętrznego napięcia, które chwilowo ustępuje dopiero po dokonaniu kradzieży.

W artykule wyjaśniamy, czym dokładnie jest kleptomania, jakie daje objawy, jak odróżnić ją od zwykłych kradzieży oraz w jaki sposób można wspierać osoby zmagające się z tym zaburzeniem.

Czym jest kleptomania? Definicja i charakterystyka zaburzenia

Zastanawiasz się, kleptomania co to właściwie jest? To jedno z rzadkich zaburzeń psychicznych, które od lat budzi ciekawość psychologów i lekarzy. Mówiąc najprościej, kleptomania to patologiczne kradzieże, które wynikają nie z chęci wzbogacenia się, ale z wewnętrznego przymusu. Kluczowy jest tutaj brak motywu materialnego - osoby dotknięte kleptomanią nie kradną po to, aby mieć więcej pieniędzy czy zdobyć cenne rzeczy.
 

Według kryteriów DSM-5, kleptomania przejawia się jako nawracająca niezdolność do powstrzymania się przed kradzieżą rzeczy, które nie są potrzebne ani wartościowe. W klasyfikacji ICD-10 znajdziemy ją pod symbolem F63.2 jako patologiczne kradzieże należące do zaburzeń kontroli impulsów.

Co odróżnia zwykłą kradzież od tej wynikającej z kleptomanii? Przede wszystkim brak wyrachowania - osoby chore nie planują czynu i nie mają strategii działania. Pojawia się nagła chęć kradzieży, której nie potrafią się oprzeć. Rozwój kleptomanii często ma miejsce w okresie dojrzewania lub na początku dorosłości i częściej dotyczy kobiet, choć występuje również u dzieci.

Objawy kleptomanii – jak ją rozpoznać?

Kiedy analizujemy objawy kleptomanii warto zaznaczyć, że różnią się one znacząco od zwykłych kradzieży motywowanych zyskiem. Patologiczne kradzieże mają zupełnie inny mechanizm - wynikają z wewnętrznego przymusu, a nie z realnej potrzeby materialnej. W tym zaburzeniu kluczową rolę odgrywa silna impulsywność, która powoduje, że dotknięci zaburzeniem kleptomanii odczuwają niekontrolowaną potrzebę, by coś zabrać, mimo że wiedzą, że jest to niewłaściwe.

Charakterystyczne dla tego zaburzenia są epizody kradzieży, które powtarzają się w określonym schemacie emocjonalnym. Można je opisać w następujący sposób:
 

• pojawia się silne napięcie przed kradzieżą,
• dochodzi do spontanicznego dokonania kradzieży,
• pojawia się chwilowe odczucie ulgi,
• następnie pojawia się uczucie ulgi lub zadowolenia po kradzieży,
• na końcu dochodzi do poczucia winy i wstydu, co prowokuje kolejne epizody kradzieży.
  
  
   

Co istotne, dokonywanie kradzieży nie jest planowane. Epizody kradzieży pojawiają się spontanicznie i są napędzane przez przymus, nad którym osoba chora nie ma kontroli. Z tego powodu potrzebna jest profesjonalna pomoc psychologiczna, aby przerwać błędne koło impulsów i poczucia winy.
 

Kleptomania u dzieci natomiast to złożone i rzadko diagnozowane zaburzenie, które wymaga wnikliwej oceny specjalisty. W odróżnieniu od zwykłych kradzieży wynikających z buntu czy chęci posiadania, kleptomania u dzieci objawia się silnym, trudnym do opanowania impulsem do zabierania cudzych rzeczy, często bez realnej potrzeby i bez znaczenia dla ich wartości. Towarzyszy temu narastające napięcie przed aktem kradzieży oraz poczucie ulgi lub chwilowej euforii po jego dokonaniu, a następnie wyrzuty sumienia i lęk.

Specjaliści podkreślają, że kleptomania u dzieci występuje bardzo rzadko, a u większości najmłodszych przyczyny kradzieży mają podłoże emocjonalne - mogą wynikać ze stresu, poczucia odrzucenia, potrzeby zwrócenia na siebie uwagi lub trudności w radzeniu sobie z emocjami. Dlatego przed postawieniem diagnozy należy dokładnie przeanalizować sytuację dziecka, jego relacje i przeżycia. W przypadku podejrzenia kleptomanii warto skorzystać z pomocy psychologa dziecięcego, który oceni, czy mamy do czynienia z tym zaburzeniem, czy raczej z reakcją na emocjonalne trudności.

 

Przyczyny kleptomanii – możliwe czynniki ryzyka

Choć przyczyny kleptomanii nie są jeszcze w pełni poznane, badacze i psychologowie wskazują, że jest to zjawisko wieloczynnikowe. Na rozwój tego zaburzenia mogą wpływać zarówno czynniki biologiczne, jak i psychologiczne oraz środowiskowe. W przypadku osób zmagających się z tym problemem często stwierdza się współwystępowanie innych trudności, takich jak zaburzenia lękowe czy uzależnienia.

Nie bez znaczenia są również czynniki psychologiczne i emocjonalne. Wiele osób z kleptomanią zmaga się z zaburzeniami nastroju, a także ma trudności w radzeniu sobie ze stresem. Osoby dokonujące kradzieży często wspominają, że pojawia się u nich silne napięcie emocjonalne, które zostaje chwilowo rozładowane przez akt kradzieży. To poczucie ulgi bywa jednak krótkotrwałe i prowadzi do błędnego koła poczucia winy i kolejnych epizodów.

 

Warto podkreślić, że kleptomania jest uznawana za chorobę psychiczną, a nie za przejaw zwykłego przestępstwa. To ważne, ponieważ zrozumienie tła i motywacji osób zmagających się z tym problemem ma kluczowe znaczenie dla właściwej diagnozy i skutecznego leczenia. Złożoność przyczyn pokazuje, że konieczne jest kompleksowe podejście terapeutyczne uwzględniające zarówno czynniki biologiczne, jak i emocjonalne.

Kleptomania a inne zaburzenia psychiczne

Kleptomania to złożone zaburzenie, które rzadko występuje w izolacji. Badacze podkreślają, że jej geneza jest wieloczynnikowa - łączą się w niej zarówno biologiczne, jak i psychologiczne oraz środowiskowe uwarunkowania. Istnieją pewne predyspozycje genetyczne i neurologiczne, ale ważną rolę odgrywa także kontekst emocjonalny i współistniejące problemy psychiczne.

Jednym z istotnych czynników ryzyka jest obecność innych zaburzeń psychicznych. Kleptomania często pojawia się razem z zaburzeniami obsesyjno-kompulsywnymi (OCD), które - podobnie jak przymus kradzieży - mają charakter natrętnych myśli i trudnych do opanowania impulsów. Występują również przypadki, gdzie diagnozuje się zaburzenia obsesyjno-kompulsywne w połączeniu z kleptomanią, co może nasilać niezdolność do kontrolowania zachowań i zwiększać poczucie winy po kradzieży.

Nie bez znaczenia są także wahania nastroju i trudności emocjonalne. Kleptomania nierzadko współistnieje z depresją oraz zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi, w których występują naprzemiennie epizody obniżonego nastroju i manii. Takie stany emocjonalne mogą potęgować impulsywne zachowania i zwiększać ryzyko kradzieży jako formy chwilowego rozładowania napięcia.

 

Przyczyny kleptomanii mają charakter złożony i wymagają indywidualnej diagnozy. Uwzględnienie współwystępujących zaburzeń, takich jak zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne (OCD) czy zaburzenia afektywne dwubiegunowe, jest kluczowe, aby opracować skuteczną terapię i realnie pomóc osobie cierpiącej na to zaburzenie.

Diagnoza kleptomanii – jak wygląda proces rozpoznania?

Aby prawidłowo rozpoznać to zaburzenie, konieczne jest zrozumienie, co to jest kleptomania i jakie mechanizmy psychiczne za nią stoją. Kleptomania nie jest to zwykła kradzież dla zysku - w przypadku tego zaburzenia chodzi przede wszystkim o niemożność powstrzymania się od działania pod wpływem wewnętrznego impulsu. W klasyfikacjach psychiatrycznych kleptomania znajduje się w grupie zaburzeń zachowania i popędów. Zgodnie z klasyfikacja zaburzeń psychicznych ICD-10, zaliczana jest do kategorii F63 - zaburzenia nawyków i popędów. Natomiast w DSM-5 klasyfikowana jest w obrębie zakłóceń emocji i zaburzenia kontroli impulsów, gdzie uwzględnia się trudność w regulowaniu emocji i zachowania.

 

Akt kradzieży poprzedza silne napięcie emocjonalne, a po jego dokonaniu pojawia się ulga lub satysfakcja. To właśnie ten mechanizm odróżnia kradzież kompulsywną od kradzieży sklepowej, w której celem jest uzyskanie korzyści materialnej i która bywa planowana.

Diagnoza kleptomanii jest procesem wieloetapowym. Uwzględnia nie tylko zachowania pacjenta, ale też jego stan emocjonalny i to, czy spełnia on wszystkie kryteria diagnostyczne według obowiązujących systemów klasyfikacji. Dopiero na tej podstawie można zaplanować skuteczne leczenie, które zwykle obejmuje psychoterapię, a czasem także wsparcie farmakologiczne. Rozpoznanie tego problemu jest niezwykle ważne, ponieważ kleptomania objawy mogą powodować poważne konsekwencje prawne, emocjonalne i społeczne, a wczesna diagnoza zwiększa szanse na skuteczną pomoc i poprawę jakości życia pacjenta.

 

Leczenie kleptomanii – jakie metody pomagają?

Skuteczne podejście do zaburzenia, jakim jest kleptomania, wymaga wieloaspektowej pomocy. Według szacunków, spośród wszystkich osób dopuszczających się kradzieży, około 5% cierpi na to zaburzenie. Odpowiednie metody leczenia kleptomanii pomagają nie tylko ograniczyć przymus kradzieży, ale także poprawić komfort życia chorych.

 

Leczenie kleptomanii zazwyczaj wymaga również pracy nad emocjami towarzyszącymi chorobie, takimi jak poczucie winy, wstyd czy lęk. W tym celu stosowana jest psychoterapia, w której pacjent, wraz ze specjalistą, analizuje głębsze przyczyny problemu i uczy się zdrowych sposobów reagowania na impulsy. W niektórych przypadkach terapię wspiera farmakologia - leki są stosowane pomocniczo, aby złagodzić objawy, jednak kluczową rolę w procesie zdrowienia odgrywa psychoterapia.

Dla wielu osób bardzo ważnym elementem jest pomoc osobom dotkniętym poprzez wsparcie grupowe. Spotkania z innymi pacjentami, którzy zmagają się z podobnymi trudnościami, pozwalają poczuć się zrozumianym i motywują do dalszej pracy nad sobą.
Kleptomania jak leczyć skutecznie? Przede wszystkim poprzez naukę kontrolowanie objawów kleptomanii i wypracowanie nowych schematów zachowania. Terapia umożliwia pacjentom przejęcie kontroli nad przymusem kradzieży i zmniejszenie ryzyka powtarzania niechcianych zachowań.

Jak pomóc osobie z kleptomanią?

Kiedy w naszym otoczeniu pojawia się problem kleptomanii, ważne jest, by podejść do niego z empatią i zrozumieniem. Na początek warto wyjaśnić kto to jest kleptoman. Kleptoman to osoba zmagająca się z chorobą psychiczną, która odczuwa silną chęć kradzieży, mimo że nie wynika ona z chęci zysku materialnego czy braku pieniędzy. Takie zachowanie jest objawem zaburzenia, a nie wadą charakteru.

Najważniejszym krokiem jest okazanie wsparcia emocjonalnego i unikanie osądzania. Osoby chore często odczuwają wstyd i poczucie winy, dlatego potrzebują otoczenia, które je zrozumie. Warto rozmawiać o swoich obawach w sposób spokojny, podkreślając troskę o zdrowie i życie osoby dotkniętej tym zaburzeniem. W trakcie takiej rozmowy należy wspomnieć również o ryzyku konsekwencji prawnych i społecznych, jakie może powodować nieleczona kleptomania.
 

Ważne, aby zachęcić bliską osobę do konsultacji z psychologiem lub psychiatrą. Podkreślenie, że kleptomania jest chorobą, może zmniejszyć opór przed szukaniem pomocy. Warto również zaoferować wsparcie w znalezieniu odpowiedniego specjalisty oraz towarzyszyć w pierwszych wizytach, jeśli osoba dotknięta kleptomanią tego potrzebuje.

Podsumowując, rozmowa z osobą cierpiącą na kleptomanię powinna opierać się na zrozumieniu, szczerości i wsparciu. Dzięki odpowiedniemu podejściu i profesjonalnej pomocy istnieje realna szansa, aby kontrolować chęć kradzieży i poprawić życie osoby dotkniętej tym zaburzeniem.

ZAREZERWUJ WIZYTĘ


 

Bibliografia
 

Allen, M., & Burr, A. (1991). Kleptomania: making sense of the nonsensical. Am J Psychiatry, 1, 48.
Grant, J. E., & Odlaug, B. L. (2008). Kleptomania: clinical characteristics and treatment. Brazilian Journal of Psychiatry, 30, S11-S15.
McElroy, S. L., Hudson, J. I., Pope, H. G., & Keck, P. E. (1991). Kleptomania: clinical characteristics and associated psychopathology. Psychological Medicine, 21(1), 93-108.